Po co firmie procedura weryfikacji kontrahentów
Bez procedury każdy handlowiec sprawdza kontrahenta inaczej albo wcale. Jeden otwiera KRS, drugi pyta znajomego, trzeci wystawia fakturę na 30 dni, bo klient był miły. Pierwsza niezapłacona faktura na 40 000 zł kosztuje więcej niż rok porządnej kontroli. Procedura robi trzy rzeczy: ujednolica minimum sprawdzenia, przerzuca decyzję o terminie z handlowca na regułę i daje dowód staranności, gdy organ podatkowy zakwestionuje odliczenie VAT.
Ten ostatni punkt ma znaczenie. Przy transakcjach, w których dostawca okazał się uczestnikiem łańcucha wyłudzeń, nabywca broni się wykazaniem należytej staranności, a Ministerstwo Finansów opisuje jej przesłanki w metodyce dla nabywców. Opis tego, jak dokumentować sprawdzenie VAT, mamy we wpisie o należytej staranności przy weryfikacji kontrahenta.
Trzy poziomy sprawdzenia według kwoty ekspozycji
Kluczem jest ekspozycja, czyli kwota, którą kontrahent będzie Ci winien w szczycie współpracy. Poniższe progi są punktem wyjścia. Dopasuj je do swojej marży: im niższa, tym niższy próg pogłębionej kontroli.
| Poziom | Ekspozycja | Co sprawdzić | Kto decyduje | Co zapisać |
|---|---|---|---|---|
| 1, podstawowy | do 5 000 zł | status VAT na białej liście, nazwa i adres z KRS lub CEIDG zgodne z zamówieniem | handlowiec | wydruk lub zrzut wykazu VAT z datą |
| 2, standardowy | 5 000 do 50 000 zł | poziom 1 plus upadłość i restrukturyzacja, zarząd i data rejestracji, sprawozdanie za ostatni rok | kierownik sprzedaży albo należności | karta firmy z oceną i decyzją o terminie |
| 3, pogłębiony | powyżej 50 000 zł | poziom 2 plus wskaźniki z kilku lat sprawozdań, wywiadownia lub BIG, referencje | dyrektor finansowy | raport, limit kupiecki, umowa z zabezpieczeniem |
Dwa wyjątki podnoszą poziom o jeden bez względu na kwotę: firma zarejestrowana krócej niż 12 miesięcy oraz zmiana zarządu w ostatnich trzech miesiącach. Przy transakcjach płatnych powyżej 15 000 zł brutto numer rachunku z faktury sprawdza się w wykazie podatników VAT przed przelewem, o czym przypomina Ministerstwo Finansów na stronie podatki.gov.pl.
Sześć kroków procedury od zapytania do monitoringu
- Zapytanie. Handlowiec podaje NIP nowego odbiorcy w formularzu albo CRM przed wystawieniem oferty z terminem.
- Weryfikacja tożsamości. Nazwa z wykazu VAT i KRS musi zgadzać się z danymi z zamówienia. Rozbieżność zatrzymuje proces do wyjaśnienia telefonem na numer z rejestru, nie z maila kupującego.
- Ocena ryzyka. Zgodnie z progiem z tabeli: status VAT, rejestry, upadłość, finanse. Wynik to liczba, na przykład ocena 0-100, a nie opinia.
- Decyzja o warunkach. Reguła przypisuje ocenie termin i limit. Przy ocenie 70 i więcej termin do 60 dni, przy 45 do 69 krótszy termin i połowa limitu, poniżej 45 przedpłata. Wyjątek od reguły wymaga podpisu przełożonego.
- Zapis. Karta firmy, data, osoba i decyzja trafiają do teczki klienta w CRM lub ERP.
- Powtórzenie. Stali odbiorcy są sprawdzani ponownie po zdarzeniu (zmiana statusu VAT, wpis w rejestrach, zmiana zarządu) oraz co najmniej raz w roku po nowym sprawozdaniu.
Krok szósty najczęściej wypada z procedury, bo przegląd ręczny jest żmudny. Przy dostawach do UE do procedury dochodzi jeszcze sprawdzenie kontrahenta w VIES, a przy odbiorcach bez limitu u ubezpieczyciela ocena zamiast polisy. Tu pomaga monitoring kontrahentów, który codziennie sprawdza rejestry i wysyła e-mail po zmianie.
Przykład hurtowni z 180 odbiorcami na terminie
Hurtownia materiałów elektrycznych ma 180 odbiorców z terminem 30 dni i rocznie przyjmuje kilkunastu nowych. Zasada przed wdrożeniem brzmiała „nowemu klientowi 14 dni, potem według oceny handlowca”, a w praktyce handlowcy wydłużali termin do 30 dni po drugim zamówieniu. Po wprowadzeniu procedury z tabeli kierownik należności dostaje listę nowych NIP-ów i sprawdza je w jednym miejscu.
| Nowy odbiorca | Ekspozycja | Poziom | Co pokazało sprawdzenie | Decyzja |
|---|---|---|---|---|
| instalator, spółka z o.o., 9 lat | 18 000 zł | 2 | VAT czynny, zysk 3 lata, brak postępowań | termin 30 dni, limit 20 000 zł |
| firma wykonawcza, spółka z o.o., 11 miesięcy | 12 000 zł | 3 (wyjątek wieku) | VAT czynny, brak sprawozdania, nowy zarząd | przedpłata na pierwsze 2 zamówienia |
| sklep, jednoosobowa działalność | 3 500 zł | 1 | VAT czynny, nazwa zgodna | termin 14 dni |
Liczby ilustrują sposób pracy, nie dane konkretnych firm. Druga pozycja pokazuje, po co jest wyjątek wieku: bez niego kwota 12 000 zł zakwalifikowałaby firmę do poziomu 2 i dostałaby 30 dni na słowo. Sprawdzenie po NIP-ie z oceną robisz na stronie weryfikacja kontrahentów, a limit dla stałych odbiorców wyliczasz według opisu w limicie kupieckim.
Najczęstsze błędy przy wdrażaniu procedury
- Procedura na 12 stron, której nikt nie czyta. Jedna strona z tabelą progów działa lepiej niż regulamin.
- Brak właściciela. Ktoś musi odpowiadać za wyjątki i przeglądy, zwykle kierownik należności.
- Sprawdzanie tylko przed pierwszą fakturą. Kontrahent sprawdzony w 2023 roku może dziś mieć wpis w rejestrze zadłużonych.
- Brak zapisu. Sprawdzenie bez daty i wyniku nie udowodni niczego przy kontroli.
- Jeden próg dla wszystkich branż. W budownictwie i transporcie ryzyko jest wyższe niż w handlu detalicznym, więc progi wypada obniżyć.
Jak wdrożyć procedurę w Score.pl
Score.pl daje elementy procedury w jednej karcie: status VAT i rachunki z wykazu MF, KRS, postępowania upadłościowe i restrukturyzacyjne z działu 6 KRS, wskaźniki z e-sprawozdań XML wczytanych przez klienta oraz ocenę 0-100 z rekomendacją terminu i limitu. Jedna pełna ocena jest bez opłaty. Kwotę limitu liczymy przy kapitale i przychodach we wczytanym sprawozdaniu. Plan Pro za 349 zł netto miesięcznie + 23% VAT obejmuje karty firm bez limitu i monitoring do 50 kontrahentów, a plan Business za 1 490 zł netto + 23% VAT import do 500 NIP-ów i API do wpięcia sprawdzenia w CRM lub ERP. Przy abonamencie rocznym cena jest o 50 procent niższa, szczegóły w cenniku.
Pytania o procedurę weryfikacji kontrahentów
Co powinna zawierać procedura weryfikacji kontrahentów?
Cel i zakres, progi kwotowe z listą sprawdzeń na każdym poziomie, osobę odpowiedzialną za decyzję, regułę terminu płatności zależną od oceny, sposób zapisu wyniku oraz zasady ponownej weryfikacji. Wystarczy jedna strona z tabelą.
Czy firma ma obowiązek posiadać procedurę weryfikacji kontrahentów?
Ogólny obowiązek ustawowy nie istnieje poza podmiotami objętymi przepisami o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy. Dla pozostałych procedura jest dobrą praktyką i dowodem należytej staranności w sporze o odliczenie VAT, więc w praktyce warto ją mieć.
Jak często weryfikować kontrahentów?
Nowego kontrahenta przed pierwszą fakturą z terminem, stałego co najmniej raz w roku po nowym sprawozdaniu oraz po każdym zdarzeniu w rejestrach. Przy portfelu powyżej kilkudziesięciu odbiorców ręczny przegląd przestaje wystarczać i potrzebny jest monitoring z alertami.
Kto w firmie powinien weryfikować kontrahentów?
Pierwszy poziom wykonuje handlowiec lub zakupowiec, drugi dział należności albo księgowość, trzeci dyrektor finansowy. Decyzję o wyjątkach od reguły podejmuje osoba niezależna od sprzedaży, bo handlowiec ma interes w zamknięciu transakcji.
Czy procedurę da się zautomatyzować?
Tak, w dużej części. Sprawdzenie po NIP-ie, ocena i rekomendacja terminu mogą wykonać się automatycznie, a handlowiec dostaje decyzję zamiast surowych rejestrów. W Score.pl robi to karta firmy, a w planie Business API wpina sprawdzenie w CRM lub ERP.