Sprawozdanie, rok i punkt odniesienia w minutach 1-3
Zacznij od pobrania dwóch ostatnich sprawozdań finansowych z Repozytorium Dokumentów Finansowych. Sprawdź dzień bilansowy, bo rok obrotowy nie musi pokrywać się z kalendarzowym, oraz to, czy sprawozdanie zostało zatwierdzone. Zanotuj kod PKD i przybliżoną wielkość firmy: wskaźniki będziesz porównywać z przedsiębiorstwami podobnymi, a nie z abstrakcyjną normą. Jeśli ostatniego sprawozdania brakuje po upływie ustawowego terminu, zapisz to jako pierwszy sygnał ostrzegawczy. Szczegóły terminów i formatu znajdziesz w tekście o sprawozdaniu finansowym w KRS, a zestawienie pozycji z wielu lat w module sprawozdania finansowe firm.
- Dwa lata danych to minimum, trzy lata pozwalają odróżnić trend od jednorazowego zdarzenia.
- Zwróć uwagę na opinię biegłego rewidenta, jeśli sprawozdanie podlegało badaniu.
Płynność bieżąca i szybka w minutach 4-6
Policz wskaźnik płynności bieżącej i szybkiej. Pierwszy mówi, czy aktywa obrotowe pokrywają zobowiązania krótkoterminowe, drugi robi to samo bez zapasów. Obserwuj przede wszystkim kierunek zmian i różnicę między tymi wskaźnikami. Spadek płynności przy rosnących zapasach i należnościach oznacza, że firma zamraża gotówkę w obrotówce i prawdopodobnie wydłuża płatności wobec dostawców. Wzory i interpretację omawiamy szerzej w artykule o wskaźnikach płynności bieżącej.
Zadłużenie i struktura finansowania w minutach 7-9
Wskaźnik ogólnego zadłużenia to zobowiązania i rezerwy podzielone przez sumę bilansową. Wskaźnik zadłużenia kapitału własnego odnosi te same zobowiązania do kapitału własnego. Uzupełnij je o relację długu odsetkowego (kredyty, pożyczki, leasing, obligacje) do zysku operacyjnego powiększonego o amortyzację, która pokazuje, ile lat firma spłacałaby dług z bieżącej działalności. Najmocniejszym sygnałem w tej grupie jest ujemny kapitał własny: straty z lat ubiegłych przewyższyły wkłady właścicieli, a w spółkach kapitałowych taka sytuacja wymaga uchwały o dalszym istnieniu spółki, gdy straty przekroczą ustawowy próg. Zadłużenie ma w ocenie Score.pl największą wagę, 30 procent, bo najsilniej wiąże się z ryzykiem niewypłacalności. Pełniejszy obraz zobowiązań daje sprawdzenie zadłużenia firmy w rejestrach publicznych.
- Rosnące zadłużenie przy spadającej rentowności to połączenie wymagające ostrożności.
- Zobowiązania wobec dostawców rosnące szybciej niż przychody sugerują przeciąganie płatności.
Rentowność sprzedaży, operacyjna i netto w minutach 10-11
Rentowność pokazuje, czy działalność w ogóle generuje nadwyżkę, z której da się obsłużyć długi. Policz marżę na sprzedaży, marżę operacyjną (zysk z działalności operacyjnej do przychodów) i marżę netto. Dodatnia marża netto przy ujemnej operacyjnej oznacza, że wynik ratują zdarzenia jednorazowe, na przykład sprzedaż majątku albo przychody finansowe. Taki zysk nie powtórzy się w kolejnym roku. Zestaw też rentowność kapitału własnego (ROE) z zadłużeniem: wysokie ROE przy wysokiej dźwigni finansowej jest bardziej kruche, niż wygląda.
Rotacje należności, zapasów i zobowiązań w minutach 12-13
Wskaźniki sprawności działania liczy się w dniach. Rotacja należności to należności z tytułu dostaw i usług podzielone przez przychody i pomnożone przez 365. Rotacja zapasów to zapasy do kosztów sprzedanych produktów, towarów i materiałów razy 365. Rotacja zobowiązań to zobowiązania z tytułu dostaw i usług do kosztów razy 365. Dla dostawcy najważniejsza jest ta ostatnia: jeśli kontrahent płaci swoim dostawcom średnio po 90 dniach, faktura z terminem 30 dni prawdopodobnie też zostanie zapłacona później. Różnica między cyklem należności i zapasów a cyklem zobowiązań to cykl konwersji gotówki, który pokazuje, ile dni firma musi finansować sama.
| Wskaźnik | Wzór | Pytanie, na które odpowiada |
|---|---|---|
| Rotacja należności w dniach | należności z dostaw / przychody x 365 | jak szybko kontrahent ściąga pieniądze od swoich odbiorców |
| Rotacja zapasów w dniach | zapasy / koszty sprzedanych towarów i produktów x 365 | jak długo towar leży w magazynie |
| Rotacja zobowiązań w dniach | zobowiązania z dostaw / koszty x 365 | po ilu dniach kontrahent płaci dostawcom |
| Cykl konwersji gotówki | należności + zapasy - zobowiązania (w dniach) | ile dni firma finansuje sama |
Dynamika przychodów i wyniku w minucie 14
Porównaj przychody i wynik netto rok do roku. Spadek przychodów o kilkadziesiąt procent zmienia wszystkie inne wskaźniki w kolejnym roku, nawet jeśli dziś wyglądają dobrze. Bardzo szybki wzrost też wymaga uwagi: firma rosnąca kilkukrotnie w ciągu roku zwykle finansuje się kredytem kupieckim dostawców i jest wrażliwa na każde opóźnienie po stronie własnych odbiorców. W metodologii Score.pl dynamika przychodów ma wagę 20 procent i jest odnoszona do tempa zmian w branży, więc spadek w całym sektorze nie jest karany tak samo jak spadek jednej firmy przy rosnącym rynku.
Lista kontrolna i decyzja w minucie 15
Na koniec zestaw wyniki w krótką listę. Jeśli pojawiają się co najmniej dwa z poniższych sygnałów, warto skrócić termin, obniżyć limit albo zażądać zabezpieczenia.
- Ujemny kapitał własny albo jego wyraźny spadek rok do roku.
- Płynność bieżąca poniżej 1 i jednocześnie pogorszenie w stosunku do poprzedniego roku.
- Strata operacyjna, nawet przy dodatnim wyniku netto.
- Rotacja zobowiązań wyraźnie dłuższa niż typowy termin w branży.
- Spadek przychodów przy rosnących zapasach i należnościach.
- Zastrzeżenia albo odmowa wydania opinii przez biegłego rewidenta.
Analiza wskaźnikowa nie zastępuje sprawdzenia rejestrów. Wpis w Krajowym Rejestrze Zadłużonych albo zaległości wobec ZUS przesądzają o decyzji niezależnie od bilansu, dlatego ocenę finansową zawsze łączy się z pełną weryfikacją kontrahenta.
Analiza wskaźnikowa gotowa dla każdego NIP-u w portfelu
Score.pl wykonuje analizę wskaźnikową z e-sprawozdań XML wczytanych przez klienta, pobranych z RDF albo otrzymanych od kontrahenta, sprowadza płynność, zadłużenie, rentowność i dynamikę do czterech ocen od 0 do 100 względem mediany branży i łączy je z sygnałami z rejestrów w jeden score. Zasady ważenia i korekt opisuje metodologia oceny. Zamiast kwadransa na kontrahenta dostajesz wynik z uzasadnieniem, a analiza finansowa i score aktualizują się po wczytaniu nowego e-sprawozdania XML przez klienta.